Dwa lata temu by³em na wyk³adzie wyg³oszonym w Domu Bochniaka dotycz¹cym dzia³aù wojennych w czasie I wojny œwiatowej na terenie bocheùszczyzny. DoœÌ przypadkowo pad³a wtedy kwestia, ¿e na cmentarzu Œw. Rozali w Bochni znajduj¹ siê krzy¿e charakterystyczne dla cmentarzy I wojennych na grobach nie zwi¹zanych z tym okresem. Od oko³o roku mieszkam w podbocheùskiej £apczycy i na wiosnê 2011 roku postanowi³em odwiedziÌ ten cmentarz.

Cmentarz komunalny Œw. Rozalii w Bochni znajdujê wœród bloków na Osiedlu Niepodleg³oœci, cmentarz ten funkcjonowa³ w tym miejscu w latach 1911-1967, wiêc od przesz³o 40 lat nowych pochówków w tym miejscu ju¿ nie ma. Jak ju¿ wspomnia³em odwiedzi³em to miejsce na wiosnê 2011 roku podczas jednej z moich wycieczek rowerowych, ponownie pojecha³em na cmentarz Œw. Rozalii kilka dni temu, zrobi³em kilka zdjêÌ w zimowej scenerii a po powrocie zacz¹³em szukaÌ w internecie informacji o cmentarzu i tajemniczych krzy¿ach.

Na stronie Bazyliki ÂŚw. MikoÂłaja w Bochni znajdziemy notatkĂŞ o ÂŚw. Rozalii i cmentarzu jej imienia - www.mikolaj.bochnia.pl - fragment dotyczÂący cmentarza przytaczam poniÂżej:

Rozalia
„Swym zapachem odpĂŞdza powietrze morowe,
Tam gdzie ona spoczywa, tam krainy zdrowe.”

ObecnoœÌ œw. Rozalii w Bochni jest smutn¹ pami¹tk¹ po licznych epidemiach nawiedzaj¹cych miasto w przesz³oœci. Rozalia jest uwa¿ana za skuteczn¹ orêdowniczkê w sprawach epidemicznych chorób. W latach 1573, 1601, 1622, 1652-1653, 1685-1686, 1710-1711, 1737, 1831, 1849, 1864, 1873 ludnoœÌ Bochni dotknê³y epidemie. Najczêœciej dziesi¹tkowa³a ludnoœÌ cholera, d¿uma i tyfus. Podczas utrzymywania siê choroby w mieœcie, izolowano zara¿one rodziny, zamykano koœció³ œw. Miko³aja, a zmar³ych grzebano, gdzie popadnie, tak¿e na terenie prywatnych posesji, lub wywo¿ono poza Bochniê, zgodnie z przekonaniem, ¿e pochówek pod przydro¿nym krzy¿em sprzyja wyprowadzeniu zarazy z miasta.
BezsilnoœÌ wobec epidemii sprzyja³a rozwojowi religijnoœci i wœród licznie reprezentowanych w bocheùskim koœciele patronów ró¿nych grup zawodowych i stanów, znalaz³o siê miejsce dla œw. Rozalii. W 1831 r., gdy koœció³ by³ zamkniêty zbierano siê na modlitwê poza miastem pod dêbem, na którym rodzina Turków umieœci³a obrazek œw. Rozali. W tym samym roku z inicjatywy Józefa Fortuny wzniesiono w tym miejscu niewielk¹ kapliczkê i umieszczono w niej wizerunek œwiêtej przywieziony przez Józefê Stelzig z Wiednia. Syn Józefa Fortuny powiêkszy³ kapliczkê, umo¿liwiaj¹c odprawianie w niej mszy œwiêtych. Na pó³noc od kapliczki usytuowano cmentarz epidemiczny, na którym grzebano zmar³ych w 1831, 1849, 1864 i 1873 r. Obecnie nie zosta³o po nim œladu. W jego miejsce powsta³o osiedle, a jedyn¹ pami¹tk¹ sta³o siê przeniesienie nazwy œw. Rozalii na cmentarz komunalny za³o¿ony w 1911 r. i czynny do 1967 r. przy ulicy Windakiewicza.

Na kilku grobach na tym cmentarzu znajdziemy charakterystyczne krzyÂże z zÂąbkowanÂą gloriÂą projektu Jana Szczepkowskiego, ktĂłry zaprojektowaÂł je na groby ÂżoÂłnierzy Wielkiej Wojny podczas akcji budowy Zachodniogalicyjskiech Cmentarzy Wojennych. KrzyÂże te stojÂą na grobach ÂżoÂłnierzy, ale ÂżoÂłnierzy polegÂłych w czasie II wojny Âświatowej - wiĂŞcej informacji o interesujÂących mnie grobach znalazÂłem na stronie www.bochenskie.republika.pl:

Cmentarz Komunalny Âśw. Rozalii w Bochni

Dziœ mocno zdewastowany i zamieniaj¹cy siê powoli w zwyk³y park. Przy g³ównej alei znajduje siê zbiorowa mogi³a ¿o³nierzy Wrzeœnia 1939 r. Skromna tablica na granitowym g³azie, z nieco zatartym napisem, informuje: "Mogi³a zbiorowa 35 ¿o³nierzy WP poleg³ych w dniach 6 i 7 wrzeœnia 1939 r. w Bochni". W mogile tej z³o¿ono równie¿ zw³oki dziesiêciu nie znanych ¿o³nierzy ekshumowanych w Por¹bce ko³o Limanowej. Kwatera ogrodzona jest oœmioma betonowymi s³upkami, po³¹czonymi metalowym ³aùcuchem. Obok g³azu znajduj¹ siê trzy metalowe krzy¿e, upamiêtniaj¹ce poleg³ych oficerów: por. Alojzego Szczêsnego-Or³owskiego z Warszawy, por. Wincentego Osucha z Ciêciny, powiat Bia³a, oraz ppor. Mariana Rajskiego z Nowego Targu. W obrêbie kwatery znajduje siê równie¿ nagrobek Józefa Kosmatego z Wilamowic - ¿o³nierza 4 pu³ku strzelców podhalaùskich.

Na tym samym cmentarzu znajduje siê jeszcze po³o¿ony na prawo od wejœcia, nagrobek podchor¹¿ego Franciszka Surdela, który zgin¹³ 6 wrzeœnia.

 

Obok krzyÂży projektu Szczepkowskiego znalazÂłem jeszcze jeden ciekawy krzyÂż - identyczny znajdujĂŞ siĂŞ na cmentarzu wojennym nr 314 Bochni, na nim tabliczka z nazwiskami Kamionka JĂłzef i Kamionka Anna - brak daty Âśmierci. Jest to krzyÂż projektu Mayra, ktĂłry wystĂŞpujĂŞ na niektĂłrych cmentarza okrĂŞgu Gorlickiego np: na cmentarzu nr 63 PĂŞtna, czy na cmentarzu nr 70 w Owczarach.

Pojawia siĂŞ pytanie skÂąd na cmentarzu ÂŚw. Rozalii na grobach ÂżoÂłnierzy polegÂłych w 1939 krzyÂże z grobĂłw budowanych w czasie I wojny. Na forum eksplolatorzy.com.pl znalazÂłem kilka ciekawych postĂłw:

Trotta napisa³ - "Ale te krzy¿e ¿eliwne z "zêbatymi kó³kami", czyli glori¹ - to¿ to krzy¿e projektu Szczepkowskiego, czêsto spotykane na zachodniogalicyjskich cmentarzach wojennych (masowo np. w okrêgu tarnowskim). Zdarza³o siê, ¿e krzy¿e z austriackich zapasów by³y wykorzystywane w latach dwudziestych (Kraków - Rakowice), ale nie wiem, czy aby nie mamy do czynienia z kwater¹ pierwszowojenn¹.."

W innym wÂątku na tym samym forum uÂżytkownik Szkieletek podsuwa teoriĂŞ o kwaterze ÂżoÂłnierzy polegÂłych w czasie I wojny na cmentarzu ÂŚw. Rozalii choĂŚ w tym przypadku chodzi ogrodzonÂą kwaterĂŞ w obrĂŞbie cmentarza wewnÂątrz ktĂłrej ustawiono pomnik - kwaterĂŞ i pomnik widaĂŚ na moich wiosennych zdjĂŞciach.

Na cmentarzu komunalnym œw. Rozalii w Bochni, po³o¿onym przy ulicy Windakiewicza, znajduje siê kwatera wojenna z okresu I Wojny Œwiatowej i walk o niepodleg³oœÌ Bochni.

Stanowi j¹ niewielki, pozbawiony mogi³ ziemnych i poroœniêty ozdobnymi krzewami obszar, odgrodzony od reszty cmentarza niskim metalowym p³otem. G³ównym elementem za³o¿enia jest betonowy obelisk z umieszczonym na frontowej œcianie krzy¿em ³aciùskim. Skromny ten pomnik, wzniesiony w latach 20-tych XX wieku, pozbawiony jest inskrypcji.
W obrĂŞbie kwatery znajduje siĂŞ takÂże murowany grobowiec, przykryty pÂłytÂą z wizerunkiem ÂłaciĂąskiego krzyÂża. Zaopatrzono go w skromnÂą tabliczkĂŞ z napisem:

„TU SPOCZYWA MIKOÂŁAJ MRÓZ PODPOR. W.P. † 14/6 1919. CZE¦Æ JEGO PAMIÊCI”.

Pod postem cytat:

WedÂług informacji przesÂłanych przez UrzÂąd Miasta Bochnia oprĂłcz podporucznika MikoÂłaja Mroza w obrĂŞbie kwatery pochowani sÂą ÂżoÂłnierze z I wojny Âświatowej.

ÂŹrĂłdÂło: http://www.malopolska.uw.gov.pl

Do dyskusji w tym w¹tku w³¹cza siê ponownie Trotta, który powi¹tpiewa w istnienie kwatery ¿o³nierzy poleg³ych w pierwszej wojnie, a na koniec przytacza nastêpuj¹c¹ wypowiedŸ:

Có¿, popyta³em znajomych i jeden z nich - zainteresowany cmentarzami mieszkaniec Bochni, znaj¹cy temat dobrze, napisa³ mi tak:

"Moje przypuszczenia to, Âże jest to kwatera ÂżoÂłnierzy polegÂłych w walkach 1919-1920, a dokÂładniej sÂą to zmarli w bocheĂąskim szpitalu ranni. Niestety brak jest na ten temat jakichkolwiek ÂźrĂłdeÂł."

PoniÂżej linki do opisanych powyÂżej wÂątkĂłw na forum eksplolatorĂłw:

Bochnia - cmentarz komunalny Âśw. Rozalii

Bochnia - kwatera wojenna ÂżoÂłnierzy polskich z kampanii wrzeÂśniowej

Kwatera wojenna na cmentarzu w Bochni

 

Jednak nadal pozostajê pytanie sk¹d krzy¿e I wojenne na grobach z póŸniejszego okresu?

Zosta³y w zapasach po I wojnie i póŸniej je wykorzystano?

ByÂły Âładne wiĂŞc je skopiowano i ustawiono na grobach ÂżoÂłnierzy wrzeÂśnia 1939?

ZostaÂły zabrane z cmentarzy I wojennych i postawione w tym miejscu?

ZachĂŞcam do dyskusji, chĂŞtnie poznam opinie na ten temat !!!

 

Na koniec jeszcze jedna rzecz zwi¹zana z cmentarzem Œw. Rozalii a nie zwi¹zana z tajemniczymi krzy¿ami. Ostatnio na cmentarzu, zaraz za bramk¹ wejœciow¹, pojawi³ siê nowy pomnik - wiadomoœÌ o nim znalaz³em na stronie mojabochnia.pl:

OdsÂłoniĂŞto obelisk upamiĂŞtniajÂący ofiary Zbrodni Ponarskiej. Czy byli wÂśrĂłd nich bochnianie?

Losy zamordowanych w podwileĂąskich Ponarach opisaÂł w swoich pamiĂŞtnikach pochodzÂący z Bochni redemptorysta o. WÂładysÂław CaÂłka. Spoczywa on na cmentarzu Âśw. Rozalii. To dlatego tu wÂłaÂśnie powstaÂł obelisk upamiĂŞtniajÂący te dramatyczne wydarzenia.

 

>>> cofnij